دهستان باغان از بخش محمله شهرستان خنج می‌باشد که با مختصات جغرافیایی ۲۷°۵۲′۱۶″ شمالی و  ۵۳°۰۶′۵۲″ شرقی در جنوب استان فارس واقع شده است. جمعیت دهستان بر اساس سرشماری سال 1385، 3274 نفر (664 خانوار) و خود روستای باغان دارای جمعیت 717 نفری (135 خانوار) می‌باشد.

به نقل از لغت‌نامه دهخدا فرهنگ جغرافیایی ج 7 فارسنامه ناصری، باغان . (اِخ ) قریه ای است هفت فرسنگی میانه‌ی جنوب و مغرب خنج . دهی است از دهستان خنج بخش مرکزی شهرستان لار که در 132 هزارگزی شمال باختر لار در دماغه‌ی خاوری کوه هنا در جلگه واقع است. ناحیه ای است گرمسیر و مالاریایی دارای 277 تن سکنه وآب آن از چاه تامین می‌شود. محصول عمده‌ی آن غلات و خرما و شغل مردمش زراعت و راه آن مالرو است.

روستای باغان یکی از روستاهای سرسبز شهرستان خنج است و باغان را به دلیل وجود باغات در خود و اطراف آن می‌شناسند، روستایی که از پیشینه بسیار قوی و عقبه‌ای به بلندای تاریخ برخوردار است ، وجود آثار و ابنیه‌های بسیار در روستا نشان از قدمتی به راستای تاریخ و محل زیستن انسان‌هایی با تمدن و علاقه‌مند به فرهنگ، هنر و زیبایی می‌باشد و آثاری همچون "تمب گُت"  که در دامنه کوه واقع شده است و همچنین مکشوفات سفالی یافت شده از آن و آثار بجای مانده از عصر و دوران‌های بسیار دور، تاریخ و قدمت این روستا را به عصر هخامنشی پیوند زده است بطوریکه پروفسور والدینبرگ در سفر خود به جنوب استان فارس در سال 1975 این ابنیه‌ها و مکان‌های تاریخی را دارای مشابهت و هم‌خوانی بسیار با ابنیه‌های تاریخی اطراف مرودشت  زمان هخامنشی دانسته است، "چاه دلو" ، "قلعه و سنگ شاه‌نشین"، "آسیاب‌های بادی" و بناهای سنگی و سکونت در قله کوه نمونه‌هایی از ابنیه و آثار بجای مانده از دوران‌های تاریخی است که نام باغان را قدمت بخشیده است.

مردم روستا از دیرباز به دین‌مداری و پایبندی به ارزش‌ها زبانزد بوده‌اند و وجود مساجد متعدد، حسینیه و خانه‌هایی که قبلاً محل عزاداری فرزند پیامبر حضرت ابا عبدالله الحسین بوده‌اند نشان از اعتقاد راسخ و پایبندی به شرعیات می‌باشد.

و امّا در عصر انقلاب که موجبات تحول معنوی و فکری فراهم شد مردم این روستا آوازه خوبی در لبیک به حضرت امام راحل(ره) و صحنه‌های جبهه و جنگ دارند. عشق و دلدادگی به امام راحل(ره) و پس از انقلاب مقام معظم رهبری، ایثارگران، جانبازان و شهدای والا مقام علی الخصوص شهید بزرگوار روستا شهید قاسمی از نمادهای انقلابی‌گری و حضور مردم در صحنه انقلاب و پس از آن می‌باشد.

شغل امروز مردم کشاورزی شامل تولید غلات، دانه‌های روغنی از جمله کنجد و کلزا، نخیلات و کشت انواع صیفی‌جات می‌باشد و نسل جوان آن شاغل در نهادها و ادارات دولتی، نهادهای نظامی و انتظامی و همچنین پارس جنوبی و ... هستند. امّا از زیبایی‌های خاص آن، طراوت بهاری دشت سرسبز باغان از کوه بیخ تا دشت حسین آباد شروع می‌شود که از زیبایی‌های منحصربفردی است که خالق هستی در فصل بهار با رویش گیاهان دارویی و خوردنی، سیل عظیمی از مردم شهرستان و اطراف را روانه دشت بهاری خود می‌کند. ویژگی دیگر بارز روستا وجود تحصیلکردگان در سطوح مختلف دکتری، کارشناسی ارشد و مقاطع پایین‌تر است که نشان از علاقه مردم به علم و دانش و فرهنگ است.

با مرور گذشته از سال‌های قحطی و خشکسالی و جستجو در نوشتارها و کتاب‌های قدیمی به کتاب "سال‌های بحران" که خاطرات روزانه سناتور سابق  و رییس ایل قشقایی محمد ناصر قشقایی می‌باشد، بر می‌خوریم که نوشته است "در دشت باغان چندین آهو زده شد و الحمدلله مردم وضعشان خیلی بهتر شده است که حد و حساب ندارد و همه صاحب مال و گاو و گوسفند شده‌اند ده سال قبل که فراراً  از تهران  آمدم جز "جعفر نامی" بقیه مردم چیزی نداشتند و دستشان به دهانشان نمی‌رسید". قابل ذکر است که منظور از جعفر نام، رییس حاج جعفر اسدی کدخدای آن زمان روستا می‌باشد که این بزرگ مرد در شجاعت و دلیری در جنگاوری و دفاع از مردم زبانزد بوده است، اگرچه بزرگمردانی دیگر نیز در این روستا در مقاطع زمانی مختلف می‌زیسته‌اند.

امّا امروز به یمن و برکت نظام مقدس جمهوری اسلامی با حاکمیت ولی فقیه، مردم بهره‌مند از نعمات الهی و امنیت هستند و سیر تحولات نشان می‌دهد که انسان‌ها همیشه در پی تحول و پویایی و پیشرفت بوده‌اند اما امروز وطنم باغان با گذشته آن بسیار متفاوت و متحول شده است و امیدواریم همچون گذشته نام باغان بر تارک شهرستان توام با سرافرازی و غرور و عزت باشد.

 

 

                                                                                              حاج حسین زمانی

                                                                                         فعال فرهنگی و سیاسی